IZEN PROPIOAK

OHARRA:

Erromatarrek HIRU izen erabiltzen zituzten, hobeto esanda “izen ofiziala” hiru osagaiz osatua zegoen.

  1. PRAENOMEN = izen pertsonala
  2. NOMEN = familiako (“gens”) izena
  3. COGNOMEN = sasizena edo “motea”

“Praenomen” eta “nomen” direlakoak aitarengandik semeengana pastasen ziren eta oso kopuru konkretua zen. Eskuarki “cognomen” direlakoen medioz ezagutzen ziren, beraien artean.

PRAENOMEN GARRANTZITSUENAK eta LABURDURAK

  1.     = Aulus                              M.   = Marcus

App. =  Appius                           P.    = Publius
C      = Gaius, Caius                  Q.   = Quintus
Cn.   = Gnaeus, Cnaeus           Ser. = Servius
L.     = Lucius                              Ti.   = Tiberius

Batzuk beste sasizen bat zeukaten “agnomen”, Africanus ab.

Hiri eta herri batzuen izen batzuk ez dute berezitasunik erderara eta euskarara oztoporik gabe pasatu dira.
A.D. = Anno domini edo Kristoren ondoren
K.a. = Kristoren aurretik

Actium, -ii : Epiroko mendixka bat
Aegyptus, -i : Egipto
Aeneas, -eae : Eneas, Erromatarren aintzindari Troiar heroia
Africa, -ae  :   Africa. Erromatarren denboretan “provintzia” bat ze.n,  egun Tunez
Agrícola, Cn. Iulius : Britaniako gubernadore  (A.D. 77-88)
Agrigentini ,-orum :  Sizilioako Agrigentum-eko biztanleak
Albani ,-orum : Alba Longa-ko, egun Erroma, biztaleak
Alpes ,-ium : Alpes, mendikatea
Antiochus ,-i : Antioko, Siriako errege bat, 164.enean hilda
Antonius, M. : Julio Zesarren “teniente” bat, Oktabianoren kontrakoa
Appius Claudius ,-i : Apio Claudio zukaldari ospetsua 
Apulia ,-ae : Apulia, Italiano “suroeste”ko hiria
Armoricus,-a,-um : Armoricakoa, Galiako iparaldean kokatua
Asia ,-ae : Asia, probintzia, egun Asia Menor
Atenea ,-arum : Atenas, Greziako hiriburua
Augustus ,-i : Oktabianori emandako izena, lehendabiziko enperadorea
Aurelius, M. : Aurelio, Erromatar enperadore A.D. 161-180

Bithynia ,-ae : Bitinia, Asiako probintzia Itsas Beltearen ertzean
Britannia ,-ae : Britania, egun Inglaterra
Brutus, L. Iunius : Erromako lehenetariko kontsula K.a. 509
Brutus, M. Iunius : Zesarren hltzaietariko bat
Byzantium ,-ii : Traziako hiria, Itsas Beltzaren sarreran, gaur Estambul

Carpio ,-onis : Cato gazteare “half-brother”
Caesar ,-aris : C. Iulius : Zesar, soldadu, politikari eta idazle famatua, K.a. 44.  asesinaturik
Caledonia ,-ae : Caledonia, Britaniako iparraldeko partea
Camillus, M. Furius : Erromatar heroi, bost aldiz diktadore,  K.a. 365
Campania ,-ae : Campania, Italiano erdialdeko partea
Campus Martius : Marteko zelaia, Erromako zelaia, non ejerzitoak ariketak egiten zituen
Capena porta : Erromako ate bat, nondik Via Appia sartzen zen
Capitolium ,-ii : Jupiterren tenplua, erromako mendixka batean kokaturik
Capreae, -arum :  Canpaniaren aurreko irla, egun Capri
Cassius, C. :  Cesaren hiltzailetariko bat
Cato, -onis, M. Portius  : 184 K.a., tzensore “Cato Maior” deiturikoa, “Cato Minor” tribunoaren, 59 K.a., beraitona. Cato Minor Lulio Cesaren kontrakoa izan zen
Cicero, -onis : Zizeron, politikari, oradore eta literatu gizon. Kontsula, K.a. 63,  K.a. 43an asesinatua
Cilicia, -ae :  Asia Minoreko probintzia. Zilizia
Cineas, -eae : Pirro erregearen legatua
Claudius, -ii : Claudio, Erromako enperadorea A.D. 42-54, honen agintean Britania menderatu zuten
Constantinopolis, -is : Bizanzioren anitzineko izena.
Corioli, -orum :  Volskoen hiriburua.
Cratippus, -i : Zizeronen Atenaseko irakasle

Diana, -ae : Diana, heizaren jainkosa
Drusus, M. Livius : K.a. 91, tribuno

Ephesus, -i : Asiako hiri garrantzitsua
Epirus, -i : Greziako “noroeste”ko herrialdea, gaur Albania
Etruria, -ae : Etruria, Italiano kostako herrialde bat, Erromanen “noroeste”an kokaturik
Etrusci, -orum : Etruskiarrak
Fidenae, -arum : -Fidena, Tiberen ertzeko hiri bat
Fronto, -onis, M. Cornelius :  Marko Aurelioren tutore eta erretorikako irakasle

Gaius, -ii : Augustoren iloba, Erromako enperadore, 37-41, « Caligula «  (sandaliak) deitua.
Galatae, -arum :  Ziltiar tribu bat, Asia Minoreko mendietan bici ziren
Galba, Ser. Sulpicius :  Erromako general, gero enperadore izan zen, 68-69
Galli, -orum : Galiarrak, zeltiar errazakoak.
Gallia, -ae : Galia, egun Frantzia eta Bélgica
Gallicus,-a,-um : Galiko, Zeltiko
Germani, -orum : Germaniarrak
Germania, -ae : Germania, gaur Alemania
Germanicus,-a,-um : Germaniar
Germanicus, -i : Germaniko, Tiberioren sasizena
Gracchus, Ti. Sempronius : K.a. 133, trinuno erreformatzaile
Gracchus, C. Sempronius : Haren anaia, K.a. 123-121, tribuno
Graeci, -orum : Greziarrak
Graecia, -ae : Grezia
Graecus,-a,-um : Greziar
Gaupius, -ii : Eskoziako mendia

Hadrianus, -i :  117-138, Erromako enperadore
Hercules, -is : Herkules, Greziako heroi bat, “12 lanengatik” famatua
Hibernia, -ae : Egun Irlanda
Hippo, -onis : Afrikako iparraldeko hiria, Numidia probintzian kokaturik
Hispania, -ae : Hispania, egun Ispaniar penintsula
Horatii, -orum : Horaziarrak, hiru anai, zeintzuk, erromatar tradizioaren arabera, “fought against the Alban Curiatii”
Horatius Flaccus, Q. : Horazio, erromatar olerkari K.a. 65-8. Augustorentzat lan egin zuen

Italia, -ae : Italia
Itali, -orum : Italiarrak

Laurentinus,-a,-um : Laurentum-koak, Erromako ”suroeste” kostaldekeko hiri
Lucius, -ii : Augustoren iloba 2 urtean hilda

Maecenas, -atis : Augustoren lagu eta olerkien babesle
Martialis, -is, M. Valerius : Hispaniar poeta oso famatu bat, 104.enean hilda. Epigramak egin zituen
Mediolanum, -i : Mediolano, Italiako iparraldeko hiria, egun Milan
Miletus, -i : Mileto, Asiako hiri
Misenum, -i : Miseno, Kanpaniako mendixka. “oesteko” kostalnean. “Base naval” deituriko bat zegoen
Moroni, -orum : Flandeseko kostaldean bici zen tribu bat

Nero, -onis : Neron, 54-68, erromako enperadore. Tradizioaren arabera Erroma erre zuen eta kristauei kulpa bota zien

Octavianus, -i, -Oktabiano, Julio Cesaren “resobrino”, gero enperadore, K.a.27 – A.D. 14
Orcades, -um : Eskoziako iparaldeko irla talde bat

Parthi, -orum : Pratiarrak, Kaspio Itsasoaren iparraldeko hiritarrak
Persae, -arum  : Pertsiarrak
Philippensis, -is : Filipokoak, Traziako hiri bat
Picti, -orum : Pikti, Kaledoniako, biztanleak
Plautius, -ii : Britaniako kanpainan military bat
Plinius Secundus, C. :  Erromatar autore, Besubiko erupzioan Hilda, 79 urtean.
Poeni, -orum : Kartagiarrak, Afrikako iparraldean eta Hispanian lurralde zabala menperatu zuten. K.a. 146an, Erromatarrek Cartago menperatu zuten
Poenus, -a, -um eta Punicus, -a, -um : Kartagiar
Pompeii, -orum : Pompeya, Italiar kostako hiria, egun Napolesen ondean,  zein 79 urtean Besubioren erupzioan erabat eslita gelditu zen
Pompeius, Cn. : Erromatar general bat, Julio Cesaren kontrakoa K.a. 49an hil zen
Porsena, -ae : Etruskiar hereje bat.
Pyrrus, -i : Epiroko errege, zein Italia inbaditu zuen K.a. 280ean.

Remus, -i : Romuloren anaia
Rhenus, -i : Rhin inaia
Romulus, -i : Remoren anaia eta Erromako lehen errege
Rutuli, -orum : Aintzikeko Italiako biztanle batzuk

Sabrina, -ae : Britaniako erreka bat egun Severn
Saxones, -um : Germaniako tribu bat. Britania menperatu zuten 300 ggb
Sibylla, -ae : Sibila, profetisa bat, Rappel antzekoa, tunuka eta guztiz
Suetonius Paulinus :  Britaniako erromatar gobernadore, 58-61
Sulis Aquae : Bainu etxe
Sulla, L. Cornelius : Erromatar soldadua, estatugizona eta diktadorea K.a. 82-79
Syria, -ae : Asiako herrialdea probintzia bilakaturik K.a. 64an

Tarquinius, -ii : Erromako azken hereje K.a. 510an botata, “Superbus” deitua.
Theodosius, -ii : Teodosio, Soldadua eta enperadore 378-395
Thule (akus.: Thulem, abl.: Thule) leiendazko irla hurruneko iparraldekoa
Tiberis, -is : Tiber, Erromatik pastasen den Italiako eureka
Tiberius, -ii : Tiberio, Augustoren “sucesor”, Erromako enperadore 14-37
Tiro, -onis :  Zizeronen idazkari eta lagun
Traianus, M. Ulpius : Trajano, Erromako enperadore, 98-117
Trisantona, -ae : Britaniako eureka, egun Trent?
Troia, -ae : Asia Minoreko hiri bat, Greziarrek erasotua 10 urtetan
Troianus, -a, -um : Troiar
Troiani, -orum : Troyano biztanleak

Uspi, -orum : Germaniako biztanle batzuk

Varro, C. Terentius : Erromako general, K.a. 216 kontsul
Veneti, -orum :  Galiano tribu bat
Venus, -eris : Venus, amodiok jainkosa, Atenaseko babesle
Vercingetorix, -igis : galiako lider ba, Zesarre aurkako matxinadaren antolatzaile, K.a. 52
Vergilius, P. : Erromako olerkari famatuenetariko bat, « Eneida » idatzi zuen. K.a. 19an hilda
Verres, C. Cornelius : Siziliako gobernadore, K.a. 73-71 Zizeronek erasotua bere gobernuagatik
Verulanium, -ii : Britaniako hiria, gaur St. Albans
Veruliamenses, -ium : Verulaniumtarrak
Vesta, -ae : Besta, etxeetako jainkosa
Via Sacra :  Erromako bide garrantzitsuenaForumetik Júpiter Capitolinora zihoana
Volsci, -orum :  Italiako herri bat,Erromaren “suroeste”koa

 

[VOLVER]